YIL SONU KAPANIŞ İŞLEMLERİNE MAKRO BAKIŞ

Yıl sonu kapanış işlemleri esnasında, dışarıdan bakmayı her muhasebeci zaman zaman ihmal eder. Kayıt işlemlerini kontrol ederken, detaylarda boğulur ve büyük çerçevede dikkat etmesi gereken konuları atlar. Bu yazımda sizlerle, yıl sonu kapanışı esnasında, dikkat edilmesi gereken işlemleri paylaşacağım.

GELİRLER

Neden Brüt  Satışlar diyoruz? Çünkü, satışımızı gerçekleştirirken iadeleri ve iskontoları gerçekleştirdiğimiz satış kaleminden direkt düşürmüyoruz. Onları da  SATIŞTAN İNDİRİMLER olarak farklı bir kalemde takip ediyoruz. Böylece, hem brüt satışlarımızı hem de satış esnasında gerçekleştirdiğimiz, indirim kalemlerini görebiliyoruz. İşletmelerin ana faaliyetleri dışında gelirleri ise işletmelere göre çeşitlilik gösterir.

BRÜT SATIŞLAR

DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR

OLAĞAN DIŞI GELİRLER VE KARLAR

Yıl sonunda yukarıdaki tüm hesapların 690 Dönem Karı veya Zararı hesabına devredilerek kapatılmış olması gerekir. Son kontrollerinizde bu hesapların bakiye vermiyor olması gerekmektedir. Bu hesaplar izleyen döneme aktarılmazlar.

GİDERLER

Gider, dediğimiz kalemler, HASILAT SAĞLAMA AMACIyla yapılmış olmalıdır. Bu net ayrım, bir harcama kaleminin, gider yazılıp yazılamaması konusundada sizlere klavuzluk edilebilir. Mal hizmetleri izlenirken kullanılan satılan malın maliyeti hesabı niteliğindedir. Mal alım satımı ile doğrudan ilgili olmayan giderler gelir tablosunda ve sonuç hesaplarında;

1.Faaliyet Giderleri

2.Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider Ve Zararlar

3.Finansman Giderleri

4.Olağandışı Gider Ve Zararlar

şeklinde gruplandırılmaktadır. Gider hesapları yansıtma yoluyla kapanırlar.  Gider hesapları da gelirler gibi, bir sonraki yıla aktarılmazlar. Bir yıl içinde elde ettiğimiz gelirler ve o gelirleri sağlamak için katlandığımız giderler şirketimizin bir dönemlik “performansını” gösteren kalemlerdir. Gelir- Gider hesapları ve Bilanço arasındaki en önemli farka da değinmiş olduk bu arada.

700-999 arasındaki giderlerimizi, 7/a veya 7/b yöntemlerinden birini kullanarak, 690 Dönem Karı veya Zararı hesabına yansıtırız.

Her iki yansıtma sonucunda eğer gelirlerimiz giderlerlerimizden fazla ise, işletmemiz kar eder az ise, ZARAR eder.

Giderlerin Dönem Bakımından Kontrolü 

Faaliyet sonucu kar yada zarar tespitinde sadece dönemin gelirine elde etmek amacıyla yapılan giderler dönem kar veya zarar hesabına devredilebilir. Örneğin,  ilgili dönemin Mayıs ayı içinde başlayan sigorta sözleşmesi, Ocak-Aralık dönemine göre işlem yapan bir işletmede, Aralık ayı sonuna kadar ilgili dönem için gider yazılabilir. Diğer kısmı, bir sonraki yıla gider yazılmadan, Bilanço üzerinde bekletilmelidir.

Bu sebeple 180 /280 hesapların kontrolü yıl sonu işlemlerinde “dönemsellik” ilkesine uyulması açısından önemli bir kontrol kalemidir.

Gerçekleşmiş Fakat Ödenmemiş Dönem Giderleri 

Tahakkuk esası gereğince, gerçekleşmiş (tahakkuk etmiş) giderleri ödenmemişte olsalar dönemin kayıtlarında yer almaları gerekir. Bu işlem yapılmadığı taktirde dönemin giderleri olduğundan daha az görüneceğinden dönemin karı olduğundan fazla olarak hesaplanacaktır. Örneğin dönem sonuna kadar kullanılan elektrik, su giderleri bu duruma örnektir.

Vergi Karının ( Matrahının ) Tespiti Açısından Giderler 

İşletmeler, HASILAT SAĞLAMAK AMACIYLA, yapmış oldukları tm giderleri, kayıt altına alabilirler. Fakat bunlardan hangilerinin, gider olarak kabul edileceği, hangilerinin edilmeyeceği yasayla belirlenmiştir. Bu sebeple, ilgili kontrolleri yıl içinde de yapabilmek için, ceza gibi, Mutabakat farkı gibi KKEG ve belgesiz gider, bağışlar gibi kalemlerin ayrımını yapabilmek için Nazım hesapların kullanılması faydalı olacaktır. Yıl sonu kontrollerinin yapılmasında da kolaylık sağlayacaktır.

Ticari Kardan Vergi Kârına Geçiş  

Ticari kar, ticaret kanunu hükümlerine ve muhasebe ilkelerine göre belirlenir. İşletmeler ticaret kanununda belirtilen üst sınırı aşmamak kaydı ile varlıkları istedikleri değerleme ölçüsü ile değerlemekte serbesttirler. Ticari karı tespit için işletmenin faaliyeti sırasında meydana gelen giderlerin tümü hiçbir koşula bağlı olmaksızın dönemin gelirlerinden indirilebilir. İşletme için uygun bulunan kadar amortisman, şüpheli alacaklar ve diğer değer düşme karşılıkları ayrılabilir.

Vergi usûl kanunu varlıkların değerlemesinde kullanılacak değerleme ölçülerini belirlemiştir. Düşük değerle değerlemek mümkün değildir. Ayrıca vergi kanunlarında bazı giderlerin vergi karında indirilmesini önleyen bazı gelirlerinde vergiden muaf tutulmasına olanak sağlayan hükümler bulunduğunu biliyoruz. Bu nedenle ticari kar ve vergi karı farklı olabilmektedir.

Kanunlarca istisna edilen kazançların Ticari Kardan, vergi karına geçerken düşülmesi gerekir. Örneğin, İştirak kazançları istisnası. İştirak zaten, kendi vergi borcunu ödediği için, ana kuruluş bu karı bir kez daha ödemekten istisna edilmiştir. Kurumların yurtdışında yaptıkları inşaat, onarma, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağladıkları ve Türkiye’de genel sonuç hesaplarına intikal ettirmiş oldukları kazançlar kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.

TİCARİ KARDAN VERGİ KARINA GEÇİŞ ÖRNEK TABLO
TİCARİ KAR / ZARAR
İLAVELER (+)
İlaveler
ZARAR OLSA DAHİ İNDİRİLECEK İSTİSNA VE İNDİRİMLER
KAZANCIN BULUNMASI HALİNDE İNDİRİLECEK İSTİSNA VE İNDİRİMLER
Bağış ve Yardımlar
MALİ KAR
 
MAHSUP EDİLEBİLECEK GEÇMİŞ YIL ZARARLARI
GEÇİCİ VERGİ MATRAHI
HESAPLANAN GEÇİCİ VERGİ
MAHSUP EDİLECEK TOPLAM GEÇMİŞ YIL ZARARLARI
 
ÖNCEKİ DÖNEMLERDE HESAPLANAN GEÇİCİ VERGİ
YIL İÇİNDE KESİNTİ YOLUYLA ÖDENEN VERGİLER
ÖDENMESİ GEREKEN KURUMLAR VERGİSİ